აბსტრაქტი

თემა: „პირდაპირი დამატების ბრუნვები თურქულსა და ქართულ ენებში (შეპირისპირებითი ანალიზი)“

წინამდებარე თემა ეძღვნება პირდაპირი დამატების გამოხატვის თავისებურებებს თურქულსა და ქართულ ენებში, რაც სინტაქსურ-მორფოლოგიური თვალსაზრისით, ერთ-ერთ ყველაზე კომპლექსურ საკითხს წარმოადგენს. კვლევის მიზანია ამ ორ არამონათესავე ენას შორის არსებული სტრუქტურული მსგავსებებისა და განსხვავებების გამოვლენა შეპირისპირებითი მეთოდის გამოყენებით.

კვლევის ძირითადი ასპექტები:

• თურქული ენის სპეციფიკა (აკუზატივი და განსაზღვრულობა): თურქულ ენაში პირდაპირი დამატება ორგვარად ვლინდება:
  1. განსაზღვრული პირდაპირი დამატება ფორმდება აკუზატივის (ბრალდებითი ბრუნვის) სუფიქსით (-ı / -i / -u / -ü).
  2. განუსაზღვრელი პირდაპირი დამატება რჩება სახელობით (ძირეულ) ბრუნვაში.
• ქართული ენის სპეციფიკა (სერიებზე დამოკიდებულება): თურქულისგან განსხვავებით, სადაც ბრუნვა მყარია, ქართულში პირდაპირი დამატების ბრუნვა დამოკიდებულია ზმნის სერიასა და ასპექტზე:
  1. I სერიაში იგი ფორმდება მიცემითი ბრუნვით.
  2. II სერიაში გადადის სახელობით ბრუნვაში (ერგატიული კონსტრუქცია).
  3. III სერიაში (ინვერსია) კი გვევლინება სახელობითი ბრუნვის ფორმით (სუბიექტის მიცემითში გადასვლის გამო).

ძირითადი დასკვნა:

შეპირისპირებითი ანალიზი აჩვენებს, რომ მაშინ, როდესაც თურქულ ენაში პირდაპირი დამატების ბრუნვის არჩევანს სემანტიკური ფაქტორი (განსაზღვრულობა/ცნობადობა) განაპირობებს, ქართულ ენაში ამ პროცესს სინტაქსურ-მორფოლოგიური ფაქტორი (ზმნის დროთა სერიები) მართავს.  პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს როგორც ტიპოლოგიური ლინგვისტიკისთვის, ისე თურქულ-ქართული თარგმანის თეორიისა და უცხო ენის სწავლების მეთოდიკისთვის.

საკვანძო სიტყვები: პირდაპირი დამატება, აკუზატივი, მიცემითი ბრუნვა, სახელობითი ბრუნვა, განსაზღვრულობა, ერგატიულობა, თურქული ენა, ქართული ენა.